Nhiều người khi được chỉ định nội soi dạ dày thường chỉ quan tâm đến quy trình thực hiện mà bỏ qua bước chuẩn bị trước đó. Điều này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến độ chính xác của kết quả chẩn đoán, thậm chí làm tăng nguy cơ khó chịu hoặc biến chứng trong quá trình nội soi. Hiểu rõ trước khi nội soi dạ dày cần làm gì sẽ giúp bạn chủ động chuẩn bị đúng cách, đảm bảo an toàn và hỗ trợ quá trình thăm khám diễn ra thuận lợi hơn.
Vì sao cần chuẩn bị trước khi nội soi dạ dày?
Nội soi dạ dày là phương pháp chẩn đoán giúp bác sĩ quan sát trực tiếp niêm mạc thực quản, dạ dày và tá tràng thông qua ống nội soi chuyên dụng. Để hình ảnh thu được rõ ràng và phản ánh chính xác tình trạng tổn thương, dạ dày cần ở trạng thái sạch, ít dịch và không còn thức ăn tồn đọng.
Chuẩn bị đúng trước nội soi giúp bác sĩ quan sát tổn thương rõ hơn, đồng thời giảm nguy cơ nôn ói, sặc hoặc các biến chứng không mong muốn. Với người trên 40 tuổi hoặc có người thân mắc ung thư dạ dày, nội soi là phương pháp tiêu chuẩn để phát hiện sớm tổn thương. Kết quả chỉ đáng tin cậy khi dạ dày được chuẩn bị đúng. Cụ thể:
- Giúp dạ dày rỗng, sạch: Khi dạ dày không còn thức ăn và dịch tiêu hóa, bác sĩ có thể quan sát rõ từng vùng niêm mạc, hạn chế tình trạng bị che khuất tổn thương nhỏ như viêm nhẹ, vết loét nông hoặc polyp.
- Tăng độ chính xác trong chẩn đoán: Dạ dày sạch giúp hình ảnh nội soi rõ nét hơn, từ đó hỗ trợ phát hiện sớm các bất thường và tránh bỏ sót tổn thương, đặc biệt là những dấu hiệu giai đoạn đầu.
- Hạn chế nguy cơ trào ngược và sặc: Nếu còn thức ăn trong dạ dày, bạn dễ bị nôn hoặc trào ngược khi thực hiện thủ thuật, làm tăng nguy cơ sặc vào đường thở, gây nguy hiểm.
- Giúp thủ thuật diễn ra nhanh chóng, thuận lợi: Khi điều kiện nội soi đạt yêu cầu, bác sĩ thao tác dễ dàng hơn, rút ngắn thời gian thực hiện và hạn chế các can thiệp không cần thiết.
- Tránh phải nội soi lại nhiều lần: Nếu chuẩn bị không đúng khiến hình ảnh không đạt chất lượng, người bệnh có thể phải thực hiện lại nội soi, gây tốn thời gian, chi phí và ảnh hưởng tâm lý.

Hình ảnh nội soi dạ dày giúp phát hiện tổn thương niêm mạc rõ ràng
Trước khi nội soi dạ dày cần làm gì?
Trước khi nội soi dạ dày, bạn cần thực hiện một số bước chuẩn bị quan trọng như: thăm khám và trao đổi với bác sĩ, điều chỉnh chế độ ăn uống, kiểm soát việc sử dụng thuốc, thực hiện các xét nghiệm cần thiết và chuẩn bị tâm lý ổn định. Đây là những yếu tố giúp đảm bảo thủ thuật diễn ra an toàn và cho kết quả chính xác.
Để hiểu rõ hơn từng nội dung cần chuẩn bị, bạn có thể tham khảo chi tiết qua các bước dưới đây:
1. Thăm khám và trao đổi với bác sĩ trước khi nội soi
Bạn nên chủ động thăm khám và trao đổi với bác sĩ trước khi nội soi dạ dày để được đánh giá tình trạng sức khỏe và hướng dẫn chuẩn bị phù hợp. Đây là bước quan trọng giúp xác định chỉ định nội soi, đồng thời lựa chọn phương pháp thực hiện (có gây mê hoặc không) sao cho an toàn và hiệu quả.
Trong quá trình trao đổi, bạn cần cung cấp đầy đủ thông tin liên quan, cụ thể:
- Tiền sử bệnh lý như tim mạch, huyết áp, tiểu đường, bệnh hô hấp hoặc các vấn đề tiêu hóa.
- Các triệu chứng hiện tại như đau bụng, ợ chua, buồn nôn, khó tiêu hoặc xuất huyết tiêu hóa (nếu có).
- Các loại thuốc đang sử dụng, đặc biệt là thuốc chống đông, thuốc kháng viêm hoặc thực phẩm chức năng.
- Tiền sử dị ứng thuốc hoặc phản ứng với thuốc gây mê (nếu có).
2. Điều chỉnh chế độ ăn uống trước ngày nội soi
Nhịn ăn trước nội soi đúng cách là yêu cầu bắt buộc để đảm bảo dạ dày rỗng hoàn toàn - điều kiện cần thiết giúp bác sĩ quan sát rõ niêm mạc và giảm nguy cơ sặc trong quá trình thực hiện. Trong thời gian trước khi nội soi, bạn nên thực hiện chế độ ăn uống hợp lý như sau:
- Ngày hôm trước nội soi: Nên ăn nhẹ với thức ăn dễ tiêu như cháo loãng, súp hoặc cơm mềm. Tránh thực phẩm giàu chất xơ (rau muống, măng, đậu), trái cây có hạt nhỏ (ổi, thanh long, cà chua) và ngũ cốc nguyên hạt, vì những thực phẩm này tiêu hóa chậm, dễ tồn đọng trong dạ dày đến sáng hôm sau.
- Trước nội soi 6 - 8 tiếng: Cần nhịn ăn hoàn toàn các loại thức ăn đặc để đảm bảo dạ dày trống, giúp bác sĩ quan sát rõ và giảm nguy cơ sặc. Dạ dày còn thức ăn khi gây mê có thể gây sặc dịch vị vào phổi - gây biến chứng gọi là viêm phổi do hít dịch vị (hội chứng Mendelson). Biến chứng này hiếm gặp nhưng nghiêm trọng, và nhịn ăn đúng giờ giúp giảm đáng kể nguy cơ.
- Trước nội soi ít nhất 2 giờ: Ngừng uống mọi loại nước, kể cả nước lọc. Trước mốc này, bạn có thể uống nước trong (nước lọc, không màu, không sữa) với lượng nhỏ, nếu cơ sở y tế cho phép. Một số nơi yêu cầu nhịn uống sớm hơn, vì vậy hãy làm đúng hướng dẫn trên phiếu hẹn.
- Không sử dụng một số loại đồ uống: Tránh sữa, cà phê, nước có màu như nước cam, dâu hoặc nước ngọt vì có thể làm che khuất niêm mạc dạ dày, ảnh hưởng đến kết quả quan sát.
Người bị hẹp môn vị (đường thoát của dạ dày bị thu hẹp) thường cần chuẩn bị lâu hơn. Bác sĩ có thể yêu cầu chỉ ăn lỏng 1–2 ngày, nhịn ăn kéo dài hơn, hoặc đặt ống thông để hút sạch dạ dày trước khi soi.

Nhịn ăn giúp dạ dày trống, hỗ trợ quan sát rõ hơn khi nội soi
3. Xử lý các loại thuốc đang sử dụng
Bên cạnh chế độ ăn uống, việc xử lý đúng các thuốc đang sử dụng cũng là yếu tố không kém phần quan trọng, đặc biệt với những người có bệnh lý nền. Bạn không nên tự ý ngưng hoặc tiếp tục dùng thuốc mà cần tuân theo hướng dẫn cụ thể từ bác sĩ. Tùy từng loại thuốc và tình trạng bệnh lý, bác sĩ sẽ đưa ra chỉ định phù hợp, cụ thể:
- Thuốc huyết áp: Thường vẫn uống vào sáng ngày nội soi với một ngụm nước nhỏ (khoảng 30–50 ml) để giữ huyết áp ổn định.
- Thuốc chống đông và chống kết tập tiểu cầu (aspirin, clopidogrel, warfarin, rivaroxaban, apixaban…): Hãy báo bác sĩ ít nhất 1 tuần trước ngày nội soi. Với nội soi chẩn đoán, kể cả có sinh thiết, phần lớn người bệnh vẫn tiếp tục dùng thuốc. Bác sĩ chỉ cân nhắc tạm ngừng khi dự kiến can thiệp như cắt polyp, và sẽ phối hợp với bác sĩ tim mạch nếu bạn mới đặt stent. Tuyệt đối không tự ý ngừng thuốc.
- Thuốc điều trị tiểu đường: Bác sĩ có thể yêu cầu bạn ngừng hoặc điều chỉnh liều thuốc tùy theo thời gian nhịn ăn trước nội soi và loại thuốc bạn đang sử dụng, nhằm tránh nguy cơ hạ đường huyết trong quá trình thực hiện.
- Các loại thuốc khác: Bạn nên mang theo đầy đủ các thuốc đang sử dụng và chỉ uống lại sau nội soi khoảng 1 giờ hoặc theo hướng dẫn cụ thể từ bác sĩ.
- Không tự ý dùng thêm thuốc: Tránh sử dụng thuốc giảm đau, thuốc kháng viêm hoặc thuốc dạ dày trước khi nội soi nếu chưa được chỉ định, vì có thể ảnh hưởng đến hình ảnh và kết quả chẩn đoán.
4. Thực hiện các xét nghiệm cần thiết (nếu có)
Trong một số trường hợp, bạn có thể được chỉ định thực hiện thêm các xét nghiệm trước khi nội soi dạ dày, đặc biệt là khi nội soi có gây mê hoặc có bệnh lý nền đi kèm. Đây là bước giúp bác sĩ đánh giá toàn diện tình trạng sức khỏe và dự phòng các rủi ro có thể xảy ra trong quá trình thực hiện. Tùy từng đối tượng, bác sĩ có thể yêu cầu thực hiện một số xét nghiệm sau:
- Xét nghiệm máu: Nhằm kiểm tra công thức máu, chức năng đông máu và các chỉ số sinh hóa, giúp đánh giá nguy cơ chảy máu hoặc các vấn đề toàn thân.
- Đo điện tim (ECG): Thường áp dụng với người lớn tuổi hoặc có tiền sử bệnh tim mạch để đảm bảo an toàn khi nội soi, đặc biệt là nội soi gây mê.
- Kiểm tra huyết áp và đường huyết: Giúp kiểm soát các chỉ số quan trọng trước khi thực hiện, tránh biến chứng trong quá trình nội soi.
- Các xét nghiệm khác (nếu cần): Tùy tình trạng, bạn có thể cần thêm một số kiểm tra chuyên sâu để xác nhận đủ điều kiện nội soi an toàn.

Xét nghiệm máu giúp đánh giá sức khỏe trước khi tiến hành nội soi
5. Chuẩn bị tâm lý trước khi nội soi
Tâm lý là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình nội soi dạ dày, đặc biệt là khả năng phối hợp giữa người bệnh và bác sĩ trong khi thực hiện. Lo lắng có thể khiến cổ họng bạn co cứng, phản xạ nôn tăng lên.
Khi được giải thích trước về từng bước, người bệnh thường bớt căng thẳng, phối hợp tốt hơn và ít bị nôn khan trong lúc soi. Đây là lý do tại sao bước chuẩn bị tinh thần không kém phần quan trọng so với nhịn ăn hay xử lý thuốc.
Vì vậy, bạn nên chuẩn bị tâm lý thoải mái và chủ động trước khi nội soi, cụ thể:
- Giữ tinh thần ổn định, tránh lo lắng quá mức: Điều này giúp bạn dễ phối hợp với bác sĩ, hạn chế phản xạ nôn và cảm giác khó chịu khi đưa ống nội soi.
- Hiểu rõ về quy trình nội soi: Nội soi dạ dày là thủ thuật phổ biến, thời gian thực hiện nhanh và được kiểm soát an toàn, từ đó giúp giảm bớt tâm lý e ngại.
- Nếu nội soi gây mê: Bạn cần có người thân đi cùng để hỗ trợ đưa về sau khi thực hiện và tiếp nhận tư vấn từ bác sĩ.
- Mặc trang phục thoải mái: Nên lựa chọn quần áo rộng rãi, dễ chịu để thuận tiện trong quá trình thực hiện nội soi.
- Nghỉ ngơi đầy đủ trước ngày nội soi: Giấc ngủ tốt giúp cơ thể ổn định, giảm căng thẳng và hỗ trợ quá trình nội soi diễn ra thuận lợi hơn.
Những điều không nên làm trước khi nội soi dạ dày
Bên cạnh việc chuẩn bị đúng cách, bạn cũng cần tránh một số thói quen và hành vi có thể ảnh hưởng đến quá trình nội soi và kết quả chẩn đoán. Việc không tuân thủ các khuyến cáo này có thể khiến hình ảnh nội soi bị sai lệch, tăng nguy cơ biến chứng hoặc phải thực hiện lại thủ thuật, cụ thể:
- Không ăn uống sai thời gian quy định: Việc ăn sát giờ nội soi hoặc không nhịn ăn đủ thời gian có thể khiến dạ dày còn thức ăn, làm che khuất niêm mạc và tăng nguy cơ trào ngược, sặc trong khi thực hiện.
- Không sử dụng rượu bia trước nội soi: Rượu bia có thể gây kích ứng niêm mạc dạ dày, làm thay đổi hình ảnh quan sát và ảnh hưởng đến kết quả chẩn đoán.
- Không hút thuốc lá hoặc nhai kẹo cao su: Những thói quen này kích thích tiết dịch vị, làm tăng lượng dịch trong dạ dày và gây khó khăn cho quá trình nội soi.
- Không tự ý dùng thuốc trước khi nội soi: Đặc biệt là thuốc giảm đau, thuốc kháng viêm hoặc thuốc dạ dày khi chưa có chỉ định, vì có thể làm sai lệch hình ảnh niêm mạc hoặc tăng nguy cơ biến chứng.
- Không che giấu thông tin sức khỏe: Việc không khai báo đầy đủ bệnh lý nền, thuốc đang sử dụng hoặc tiền sử dị ứng có thể ảnh hưởng đến độ an toàn trong quá trình nội soi.

Bạn không nên sử dụng rượu bia trước nội soi
Lưu ý quan trọng khi thực hiện nội soi
Ngoài việc nắm rõ trước khi nội soi dạ dày cần làm gì, bạn cũng cần lưu ý một số vấn đề trong quá trình thực hiện để đảm bảo an toàn và giúp thủ thuật diễn ra thuận lợi. Cụ thể:
1. Tư thế và cách thở đúng
Trong quá trình nội soi dạ dày, bạn thường được hướng dẫn nằm nghiêng bên trái. Tư thế này giúp nước bọt chảy ra ngoài, giảm nguy cơ sặc, và thuận tiện cho bác sĩ đưa ống soi. Việc giữ đúng tư thế giúp hạn chế cảm giác khó chịu và hỗ trợ bác sĩ thao tác chính xác hơn.
Bên cạnh đó, bạn nên duy trì nhịp thở chậm, đều bằng mũi thay vì thở gấp hoặc nín thở, vì điều này giúp giảm phản xạ nôn và giữ cơ thể ở trạng thái thư giãn trong suốt quá trình thực hiện.
2. Phối hợp với bác sĩ
Sự phối hợp của bạn ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ và mức độ thoải mái của ca nội soi. Hãy lắng nghe và làm theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc nhân viên y tế, giữ cơ thể ổn định và tránh cử động đột ngột. Giữ bình tĩnh, không chống lại ống nội soi - điều này giúp giảm khó chịu đáng kể và rút ngắn thời gian thực hiện.

Sự phối hợp của bạn đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo quá trình nội soi diễn ra an toàn
3. Kiểm soát cảm giác buồn nôn
Phản xạ nôn khi ống nội soi đi qua vùng họng là phản ứng sinh lý bình thường - không phải dấu hiệu bất thường hay nguy cơ biến chứng nội soi. Mức độ phản xạ này giảm đáng kể khi bạn thả lỏng cơ thể và duy trì nhịp thở đều bằng mũi.
Ngoài ra, bạn không nên cố gắng nuốt hoặc kháng lại ống nội soi, vì điều này có thể làm tăng cảm giác khó chịu. Trong trường hợp buồn nôn quá mức, cần báo ngay cho bác sĩ để được hỗ trợ kịp thời.
4. Dấu hiệu cần báo bác sĩ trong lúc soi
Trong quá trình nội soi dạ dày, bạn có thể gặp một số cảm giác khó chịu nhẹ là bình thường. Tuy nhiên, nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường, cần thông báo ngay cho bác sĩ để được xử lý kịp thời, tránh nguy cơ biến chứng, cụ thể:
- Đau nhiều hoặc đau tăng dần: Cảm giác đau vượt mức chịu đựng hoặc tăng lên trong quá trình nội soi có thể là dấu hiệu cần được kiểm tra ngay.
- Khó thở, tức ngực: Nếu xuất hiện cảm giác nghẹt thở, thở không đều hoặc tức ngực, người bệnh cần báo ngay để được hỗ trợ.
- Buồn nôn dữ dội, không kiểm soát: Phản xạ nôn mạnh kéo dài có thể gây ảnh hưởng đến quá trình nội soi và cần được can thiệp.
- Chóng mặt, choáng váng: Đây có thể là dấu hiệu của tụt huyết áp hoặc phản ứng cơ thể trong quá trình thực hiện.
- Cảm giác bất thường khác: Bất kỳ biểu hiện nào khiến bạn cảm thấy không an toàn hoặc khác thường so với hướng dẫn ban đầu đều nên được thông báo ngay.
Kết luận
Việc nắm rõ trước khi nội soi dạ dày cần làm gì không chỉ giúp quá trình thực hiện diễn ra thuận lợi, mà còn đảm bảo kết quả chẩn đoán chính xác và an toàn. Ba việc quan trọng nhất cần nhớ: nhịn ăn đủ giờ, báo bác sĩ mọi thuốc bạn đang dùng, và có người thân đi cùng nếu nội soi gây mê.
Trung tâm Tiêu hóa - Bệnh viện Đại học Phenikaa ứng dụng hệ thống nội soi Olympus EVIS X1 thế hệ mới, hỗ trợ phát hiện tổn thương nhỏ với độ phân giải cao, kết hợp đội ngũ bác sĩ nội soi được đào tạo chuyên sâu tại các trung tâm tiêu hóa lớn trong và ngoài nước. Bạn hãy liên hệ hotline 1900 2262 để được tư vấn chi tiết và đặt lịch thăm khám cùng bác sĩ chuyên khoa.









